Tại sao bơm thùng phuy phải bảo quản thẳng đứng?

Câu hỏi

Tại sao sau khi sử dụng bơm thùng phuy không nên đặt bơm nằm ngang? Vì sao bơm nên được bảo quản ở tư thế thẳng đứng?

Trả lời

Sau khi sử dụng, bảo quản bơm thùng phuy đúng tư thế là một phần quan trọng của quy trình vận hành và bảo dưỡng. Đối với những model được nhà sản xuất yêu cầu bảo quản thẳng đứng, bơm nên được đặt với motor ở phía trên, ống và đầu bơm hướng xuống dưới, thay vì tiện tay đặt cả bơm nằm ngang trên sàn.

Lý do quan trọng là sau khi dừng bơm, bên trong ống và đầu bơm có thể vẫn còn một lượng chất lỏng tồn dư. Khi thay đổi tư thế của bơm, lượng chất này có thể dịch chuyển theo trọng lực. Tùy kết cấu của từng model, chất lỏng có nguy cơ tiếp cận những khu vực phía trên vốn không được thiết kế để tiếp xúc lâu với hóa chất.

Điều này đặc biệt cần lưu ý khi bơm axit, kiềm, dung môi, hóa chất ăn mòn, chất dễ kết tinh hoặc chất có khả năng đóng cặn.

Một tài liệu kỹ thuật của Finish Thompson cũng đưa ra yêu cầu cụ thể: “ALWAYS use and store the pump and motor in an upright position” – luôn sử dụng và bảo quản bơm cùng motor ở tư thế thẳng đứng. Đây là quy định đối với dòng bơm trong tài liệu của hãng, không phải căn cứ để khẳng định mọi bơm thùng phuy đều có cấu tạo hoặc yêu cầu giống nhau.

Bơm xong chưa phải là kết thúc quy trình. Cách bảo quản sau khi sử dụng cũng có thể ảnh hưởng đến độ bền của thiết bị.

Sau khi tắt bơm, bên trong có còn chất lỏng không?

Có thể có.

Khi người vận hành tắt motor và rút bơm khỏi thùng, điều đó không có nghĩa toàn bộ chất lỏng bên trong bơm lập tức thoát hết ra ngoài.

Tùy cấu tạo của từng model, một lượng chất có thể còn lại tại:

• Ống bơm.
• Khu vực quanh trục.
• Đầu bơm.
• Các khe hoặc khoang bên trong cụm thủy lực.

Đối với nước sạch, lượng chất tồn dư này có thể ít gây chú ý. Nhưng với bơm hóa chất thùng phuy, vấn đề cần được quan tâm nhiều hơn.

Nếu chất bơm là axit, kiềm, dung môi hoặc hóa chất có khả năng kết tinh, lượng tồn dư dù không lớn vẫn cần được xử lý và bảo quản đúng cách.

Điều gì có thể xảy ra khi đặt bơm thùng phuy nằm ngang?

Hãy hình dung vị trí của bơm khi được giữ thẳng đứng:

MOTOR PHÍA TRÊN
↓
CỤM TRUYỀN ĐỘNG
↓
ỐNG + TRỤC BƠM
↓
ĐẦU BƠM PHÍA DƯỚI

Trong tư thế này, chất lỏng tồn dư có xu hướng thoát xuống phía đầu dưới theo trọng lực.

Nhưng khi bơm vừa được rút khỏi thùng và lập tức đặt nằm ngang:

CHẤT LỎNG CÒN TRONG BƠM
↓
BƠM BỊ ĐỔI TƯ THẾ
↓
CHẤT TỒN DƯ DỊCH CHUYỂN DỌC THÂN/TRỤC
↓
CÓ THỂ TIẾP CẬN KHU VỰC PHÍA TRÊN
↓
TĂNG NGUY CƠ ẢNH HƯỞNG CÁC CHI TIẾT KHÔNG PHÙ HỢP VỚI VIỆC TIẾP XÚC HÓA CHẤT

Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc rất nhiều vào cấu tạo của từng loại bơm.

Vì vậy, không nên kết luận đơn giản rằng “cứ đặt bơm nằm ngang là hóa chất chắc chắn chảy vào vòng bi”. Nhưng việc thay đổi tư thế khi bên trong còn chất rõ ràng tạo điều kiện để chất tồn dư dịch chuyển sang những vị trí khác.

Hóa chất tồn dư có thể gây ảnh hưởng gì?

Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào loại chất bơm và vật liệu của thiết bị.

Ví dụ, nếu hóa chất tiếp cận một bộ phận không phù hợp, nó có thể gây ra:

• Ăn mòn kim loại.
• Trương nở hoặc suy giảm vật liệu.
• Ảnh hưởng đến seal hoặc các chi tiết làm kín.
• Làm ảnh hưởng chất bôi trơn nếu xâm nhập vào khu vực cơ khí tương ứng.
• Khô lại và tạo cặn.
• Kết tinh sau một thời gian.
• Làm các chi tiết quay nặng hơn hoặc bị kẹt.

Với những hóa chất có khả năng kết tinh, vấn đề đôi khi không xuất hiện ngay sau khi sử dụng.

Bơm được đặt xuống → hóa chất tồn dư di chuyển → sau một thời gian hóa chất khô/kết tinh → lần sử dụng tiếp theo trục có thể quay nặng hoặc xuất hiện tiếng kêu bất thường.

Đó là lý do việc bảo quản bơm thùng phuy cần được xem là một phần của bảo dưỡng phòng ngừa.

Đặt bơm thùng phuy nằm ngang có làm hỏng vòng bi không?

Có nguy cơ trong một số thiết kế và điều kiện, nhưng không thể khẳng định cho tất cả bơm thùng phuy.

Khả năng chất bơm tiếp cận khu vực ổ bi phụ thuộc vào:

• Cấu tạo cụ thể của bơm.
• Vị trí vòng bi.
• Kết cấu trục.
• Thiết kế làm kín.
• Lượng chất còn lại.
• Đặc tính của chất bơm.
• Thời gian bơm nằm ngang.
• Tình trạng seal và các bộ phận liên quan.

Nếu thiết kế của một model cho phép chất tồn dư dịch chuyển đến khu vực cơ khí phía trên, hóa chất có thể gây ăn mòn, đóng cặn hoặc ảnh hưởng đến điều kiện làm việc của cụm trục và ổ bi.

Khi đó có thể hình thành một chuỗi hư hỏng:

HÓA CHẤT/CẶN ẢNH HƯỞNG CỤM CƠ KHÍ
↓
TRỤC HOẶC Ổ BI QUAY NẶNG
↓
MOMEN CẢN TĂNG
↓
HỆ TRUYỀN ĐỘNG PHẢI CHỊU TẢI LỚN HƠN
↓
CÓ THỂ PHÁT SINH HƯ HỎNG THỨ CẤP

Vì vậy, nếu bơm đã có hiện tượng trục quay nặng hoặc bị kẹt, không nên liên tục bật motor để “thử xem có chạy được không”.

Tại sao nên bảo quản bơm thùng phuy ở tư thế thẳng đứng?

Đối với những model có yêu cầu này, bảo quản với motor phía trên – đầu bơm phía dưới mang lại một số lợi ích quan trọng.

Thứ nhất, bơm được giữ đúng tư thế bảo quản mà nhà sản xuất thiết kế hoặc khuyến cáo.

Thứ hai, chất còn lại trong ống có xu hướng thoát về phía đầu dưới thay vì dịch chuyển ngược về phía motor và cụm truyền động.

Thứ ba, việc để bơm thẳng đứng trên giá phù hợp cũng hạn chế tình trạng thiết bị bị lăn, va đập hoặc dây điện bị đè khi đặt trực tiếp xuống sàn.

Quan trọng hơn, nó tạo thành một quy trình bảo quản thống nhất cho người vận hành.

Nhà sản xuất có yêu cầu bơm phải được bảo quản thẳng đứng không?

Có những nhà sản xuất đưa yêu cầu này trực tiếp vào manual.

Ví dụ, trong tài liệu vận hành Finish Thompson EF Series, nhà sản xuất ghi:

“ALWAYS use and store the pump and motor in an upright position.”

Có thể hiểu là:

“Luôn sử dụng và bảo quản bơm cùng motor ở tư thế thẳng đứng.”

Điểm đáng chú ý ở đây là nhà sản xuất không chỉ đề cập đến tư thế khi vận hành mà còn nhắc đến cả tư thế khi bảo quản.

Tuy nhiên, đây là yêu cầu của dòng sản phẩm cụ thể trong tài liệu Finish Thompson. Không nên lấy yêu cầu này để khẳng định tất cả bơm thùng phuy trên thị trường đều có cấu tạo và quy định hoàn toàn giống nhau.

Với mỗi model, hướng dẫn của chính nhà sản xuất vẫn phải được ưu tiên.

Sau khi sử dụng bơm thùng phuy nên làm gì?

Một quy trình đơn giản có thể được xây dựng như sau:

Bước 1 – Dừng bơm đúng cách

Khi hoàn thành quá trình sang chiết, tắt bơm và ngắt nguồn điện, khí nén hoặc nguồn động lực tương ứng.

Bước 2 – Rút bơm khỏi thùng cẩn thận

Không vội đặt bơm xuống sàn ngay sau khi vừa rút khỏi hóa chất.

Bước 3 – Xử lý chất còn lại

Để lượng chất tồn dư thoát theo phương pháp an toàn, phù hợp với đặc tính hóa chất và quy trình của nhà máy.

Bước 4 – Vệ sinh nếu cần

Nếu quy trình yêu cầu vệ sinh, cần lựa chọn dung dịch làm sạch tương thích với hóa chất và vật liệu bơm.

Bước 5 – Đưa bơm về đúng vị trí bảo quản

Nếu model yêu cầu bảo quản thẳng đứng:

MOTOR PHÍA TRÊN – ĐẦU BƠM HƯỚNG XUỐNG DƯỚI.

Nên sử dụng giá dựng hoặc giá treo phù hợp thay vì dựa bơm tạm vào tường.

Có nên rửa bơm bằng nước sau mỗi lần sử dụng?

Không nên mặc định mọi hóa chất đều có thể rửa bằng nước.

Tài liệu Finish Thompson khuyến nghị súc rửa bơm sau mỗi lần sử dụng hoặc khi chuyển đổi hóa chất bằng nước sạch hoặc dung dịch trung hòa tương thích với chất được bơm.

Từ khóa ở đây là “tương thích”.

Trước khi vệ sinh cần xem xét:

• Chất đang bơm là gì?
• Chất đó có phản ứng với nước không?
• Vật liệu bơm là gì?
• Dung dịch vệ sinh có tương thích không?
• SDS/MSDS của hóa chất yêu cầu xử lý như thế nào?
• Manual của nhà sản xuất hướng dẫn ra sao?

Vì vậy, nguyên tắc phù hợp hơn là:

Vệ sinh bơm bằng dung dịch tương thích, không mặc định hóa chất nào cũng rửa bằng nước.

Vì sao nên có giá treo hoặc giá dựng riêng cho bơm thùng phuy?

Trong thực tế, rất nhiều lỗi vận hành bắt nguồn từ một nguyên nhân đơn giản: không có vị trí để bơm sau khi sử dụng.

Nếu nhà máy không bố trí giá:

BƠM XONG
→ RÚT BƠM RA
→ KHÔNG CÓ CHỖ ĐỂ
→ ĐẶT TẠM XUỐNG SÀN
→ BƠM NẰM NGANG

Nếu có giá bảo quản:

BƠM XONG
→ XỬ LÝ CHẤT TỒN DƯ
→ VỆ SINH NẾU CẦN
→ ĐƯA BƠM LÊN GIÁ
→ GIỮ ĐÚNG TƯ THẾ

Một giá treo hoặc giá dựng phù hợp giúp chuẩn hóa thao tác, hạn chế va đập và tạo vị trí cố định cho thiết bị.

Tất nhiên, giá phải đủ chắc chắn và phù hợp với chiều dài, trọng lượng của bơm.

Dấu hiệu nào cho thấy bơm cần kiểm tra trước khi sử dụng lại?

Nếu một bơm từng được đặt nằm ngang khi bên trong còn hóa chất, người vận hành nên chú ý hơn trong lần sử dụng tiếp theo.

Một số dấu hiệu cần kiểm tra gồm:

• Trục quay nặng.
• Bơm có tiếng kêu bất thường.
• Rung nhiều hơn trước.
• Motor nóng bất thường.
• Có cặn hoặc dấu vết hóa chất tại khu vực phía trên.
• Xuất hiện rò rỉ.
• Bơm chạy nhưng lưu lượng không ổn định.

Nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường:

DỪNG BƠM → KIỂM TRA → XÁC ĐỊNH NGUYÊN NHÂN

Không nên:

BẬT → KHÔNG CHẠY → TẮT → BẬT LẠI → TIẾP TỤC THỬ

Nếu trục hoặc ổ bi đang bị kẹt, việc cố khởi động nhiều lần có thể làm tăng tải lên hệ truyền động.

5 nguyên tắc bảo quản bơm thùng phuy nên nhớ

1. Xử lý lượng chất còn lại sau khi hoàn thành quá trình bơm.
2. Không tùy tiện đặt bơm nằm ngang khi bên trong còn hóa chất.
3. Bảo quản đúng tư thế theo hướng dẫn của nhà sản xuất của model đang sử dụng.
4. Nếu cần giữ bơm thẳng đứng, nên bố trí giá treo hoặc giá dựng chắc chắn.
5. Trước khi sử dụng lại, kiểm tra thiết bị nếu phát hiện tiếng kêu, trục nặng, rung, nóng hoặc dấu hiệu hóa chất bất thường.

Kết luận

Bảo quản bơm thùng phuy đúng cách không đơn thuần là vấn đề đặt thiết bị ở đâu sau khi sử dụng. Đây là một phần của quy trình vận hành và bảo dưỡng.

Sau khi bơm dừng:

BÊN TRONG CÓ THỂ VẪN CÒN CHẤT
↓
ĐẶT BƠM NẰM NGANG
↓
CHẤT TỒN DƯ CÓ THỂ DỊCH CHUYỂN
↓
TÙY CẤU TẠO, CÓ THỂ TIẾP CẬN KHU VỰC KHÔNG PHÙ HỢP
↓
NGUY CƠ ĂN MÒN – ĐÓNG CẶN – ẢNH HƯỞNG CHI TIẾT CƠ KHÍ
↓
GIẢM ĐỘ BỀN CỦA BƠM

Trong khi đó:

DỪNG BƠM ĐÚNG CÁCH
→ XỬ LÝ CHẤT TỒN DƯ
→ VỆ SINH PHÙ HỢP
→ GIỮ ĐÚNG TƯ THẾ THEO MANUAL
→ BẢO QUẢN TRÊN GIÁ PHÙ HỢP

Một thao tác rất đơn giản sau khi sử dụng có thể giúp hạn chế nhiều rủi ro không cần thiết.

Bơm xong chưa phải là kết thúc quy trình. Bảo quản đúng cách cũng là một phần của bảo dưỡng bơm thùng phuy.

Nếu bơm thùng phuy có hiện tượng trục quay nặng, kẹt, tiếng kêu bất thường, rung, nóng hoặc xuất hiện hóa chất/cặn ở khu vực phía trên, nên dừng thiết bị để kiểm tra. Khách hàng có thể cung cấp cho VIMEX model bơm, loại chất, hình ảnh/video và cách sử dụng – bảo quản thực tế để được hỗ trợ phân tích nguyên nhân.