Những lỗi vận hành dễ làm hỏng bơm cánh khế

Một máy bơm cánh khế mới đưa vào sử dụng nhưng chỉ sau một thời gian đã xuất hiện tình trạng rò phớt, hút yếu, lưu lượng giảm, tiếng ồn hoặc vận hành không ổn định. Khi gặp trường hợp này, nhiều người thường nghĩ ngay đến chất lượng của máy bơm.

Tuy nhiên, trước khi kết luận bơm bị lỗi, cần kiểm tra lại điều kiện lắp đặt và vận hành: Bơm có từng chạy khô không? Van đầu đẩy có bị đóng khi bơm đang chạy không? Đường hút có quá nhỏ hoặc quá dài không? Bộ lọc có bị tắc không? Môi chất có độ nhớt quá cao so với điều kiện vận hành không? Dầu bôi trơn hộp truyền động có được kiểm tra đúng yêu cầu không?

Với bơm cánh khế LIGAO RT, tài liệu của nhà sản xuất đưa ra nhiều yêu cầu cụ thể về chạy khô, đường hút, van đầu hút – đầu đẩy, bảo vệ quá áp, bôi trơn và bảo dưỡng. Những yêu cầu này cho thấy nhiều lỗi vận hành bơm cánh khế tưởng như nhỏ lại có thể tạo ra chuỗi nguyên nhân dẫn tới hư hỏng.

Bơm cánh khế bền hay không phụ thuộc rất lớn vào việc bơm có được lắp đặt và vận hành đúng điều kiện hay không.

Vì sao lỗi vận hành có thể làm bơm cánh khế nhanh hỏng?

Bơm cánh khế thuộc nhóm bơm thể tích. Trong quá trình làm việc, hai rôto quay đồng bộ tạo ra các khoang chứa để tiếp nhận môi chất ở phía hút, vận chuyển môi chất theo thành buồng bơm và đưa sang phía đẩy.

Chính đặc điểm này khiến điều kiện phía hút và phía đẩy có ảnh hưởng rất lớn tới hoạt động của bơm.

Nếu phía hút không cấp đủ môi chất, buồng bơm có thể không được điền đầy đúng yêu cầu.

Nếu phía đẩy bị chặn trong khi bơm vẫn quay, áp suất có thể tăng cao.

Nếu bơm chạy khi không có môi chất, phớt cơ khí có nguy cơ bị hư hỏng.

Nếu đường ống tác động lực lên bơm, độ đồng tâm và các bộ phận cơ khí có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, khi bơm xảy ra sự cố, không nên chỉ kiểm tra riêng máy bơm mà cần xem xét:

Môi chất → bồn chứa → đường hút → bơm → đường đẩy → van → thiết bị phía sau → điều kiện vận hành.

Lỗi 1: Để bơm cánh khế chạy khô

Đây là một trong những lỗi vận hành bơm cánh khế cần đặc biệt tránh.

Chạy khô là tình trạng bơm vẫn quay nhưng không có môi chất hoặc không được cấp đủ môi chất theo điều kiện làm việc yêu cầu.

Tài liệu LIGAO cảnh báo không được để bơm chạy khô vì tình trạng này có thể làm hỏng phớt cơ khí.

Về nguyên lý kỹ thuật, có thể hiểu:

Không có môi chất → điều kiện bôi trơn và làm mát tại phớt suy giảm → ma sát và nhiệt có thể tăng → phớt có nguy cơ hư hỏng → có thể xuất hiện rò rỉ.

Điều đáng chú ý là bơm chạy khô không chỉ xảy ra khi bồn hoàn toàn hết chất.

Bồn vẫn còn môi chất nhưng bơm vẫn có thể thiếu chất nếu van hút đóng, bộ lọc bị tắc, đường hút bị nghẹt, đường ống lọt khí hoặc môi chất quá nhớt không cấp kịp tới bơm.

Vì vậy:

Bồn còn chất chưa đủ; phải đảm bảo môi chất thực sự tới được đầu hút của bơm.

Đây là nội dung đã được phân tích kỹ hơn trong bài Tại sao bơm cánh khế không được chạy khô?

Lỗi 2: Khởi động bơm khi van đầu đẩy đang đóng

Đây là lỗi đặc biệt nguy hiểm đối với bơm thể tích.

Khi rôto vẫn quay, bơm vẫn tiếp tục dịch chuyển môi chất từ phía hút sang phía đẩy. Nếu van đầu đẩy đóng, môi chất không có đường thoát bình thường.

Có thể hình dung:

Rôto quay
→ môi chất tiếp tục được vận chuyển
→ đường đẩy bị chặn
→ áp suất tăng
→ nguy cơ quá áp
→ bơm hoặc đường ống có thể bị hư hỏng.

Tài liệu LIGAO yêu cầu trước khi khởi động phải kiểm tra van phía hút và phía đẩy mở hoàn toàn, đồng thời đường ống không bị tắc nghẽn.

Không nên diễn giải rằng cứ đóng van là bơm chắc chắn bị phá hỏng ngay. Mức độ sự cố phụ thuộc vào cấu hình và hệ thống bảo vệ thực tế.

Nhưng nguyên tắc rất rõ:

Không vận hành bơm cánh khế khi đường đẩy đang bị khóa hoặc tắc.

Có thể xem thêm bài Điều gì xảy ra khi khóa van đầu đẩy bơm cánh khế? để hiểu rõ cơ chế tăng áp và vai trò của van an toàn.

Lỗi 3: Dùng van đầu đẩy để điều chỉnh lưu lượng

Một lỗi khác là người vận hành thấy lưu lượng quá lớn nên đóng bớt van đầu đẩy để “hãm” bơm.

Với bơm cánh khế, đây không nên được coi là phương pháp điều chỉnh lưu lượng thông thường.

Khi đóng bớt van:

Tiết diện dòng chảy giảm → trở lực tăng → áp suất đầu đẩy tăng.

Nếu tiếp tục đóng van, điều kiện làm việc của hệ thống ngày càng bất lợi và có thể tiến tới tình trạng quá áp.

Khi cần thay đổi lưu lượng bơm cánh khế, nên xem xét phương pháp phù hợp với cấu hình bơm và bộ truyền động. Trong những hệ thống được thiết kế phù hợp, thay đổi tốc độ là một phương án cần được xem xét.

Điểm cần ghi nhớ:

Muốn giảm lưu lượng không nên chỉ tìm cách chặn môi chất ở đầu đẩy.

Lỗi 4: Để van an toàn hồi lưu liên tục

Van an toàn có nhiệm vụ bảo vệ bơm và hệ thống khi áp suất tăng quá mức, không phải thiết bị điều chỉnh lưu lượng thông thường.

Theo tài liệu LIGAO, khi áp suất trong buồng bơm vượt giá trị cài đặt, van an toàn tích hợp có thể mở để kết nối phía hút và phía đẩy, cho phép môi chất tuần hoàn nhằm xả áp.

Nhưng nếu tình trạng này kéo dài:

Môi chất liên tục hồi lưu → phát sinh nhiệt → nhiệt độ tăng → có thể vượt giới hạn cho phép hoặc làm môi chất hóa hơi.

Vì vậy, LIGAO lưu ý van an toàn tích hợp chỉ có chức năng bảo vệ trong thời gian ngắn.

Nếu van an toàn thường xuyên mở khi bơm hoạt động, người vận hành cần tìm nguyên nhân:

• Đường đẩy có bị tắc không?
• Van đầu đẩy có đóng không?
• Thiết bị phía sau có tiếp nhận đủ lưu lượng không?
• Áp suất hệ thống có vượt điều kiện thiết kế không?

Van an toàn dùng để bảo vệ khi xảy ra quá áp, không phải để bơm hồi lưu liên tục.

Lỗi 5: Lắp đường ống hút quá nhỏ

Đường hút ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng điền đầy môi chất vào buồng bơm.

Tài liệu LIGAO yêu cầu đường kính đường hút ít nhất phải bằng kích thước đầu kết nối của bơm.

Nếu tự ý thu nhỏ đường hút:

Đường kính giảm → trở lực đường hút tăng → điều kiện đầu vào xấu đi → môi chất khó cấp đủ cho bơm → lưu lượng thực tế có thể giảm.

Với môi chất có độ nhớt cao, vấn đề này càng đáng chú ý vì khả năng chảy của môi chất vốn đã thấp hơn.

Do đó, không nên tiết kiệm chi phí đường ống bằng cách tùy ý thu nhỏ đường hút.

Lỗi 6: Đường hút quá dài và có quá nhiều co, tê

Không chỉ đường kính, chiều dài và bố trí đường hút cũng rất quan trọng.

LIGAO khuyến nghị đường hút:

Càng ngắn càng tốt → hạn chế co → hạn chế tê → hạn chế các vị trí gây cản trở dòng chảy.

Mỗi đoạn ống, co, tê, van hoặc thiết bị trên tuyến đều có thể làm tăng tổn thất.

Khi tổng trở lực phía hút tăng:

Điều kiện hút giảm → môi chất khó đi tới bơm → buồng bơm có thể không được điền đầy → lưu lượng giảm và điều kiện vận hành trở nên bất lợi.

Đặc biệt với chất có độ nhớt cao:

Bài toán quan trọng không chỉ là bơm có đẩy được chất hay không, mà còn là môi chất có đi tới đầu hút đủ nhanh hay không.

Các nguyên tắc này được phân tích chi tiết hơn trong bài Hướng dẫn lắp đặt đường ống hút bơm cánh khế.

Lỗi 7: Không kiểm tra bộ lọc đầu hút

Bộ lọc đầu hút có tác dụng giữ dị vật trước khi chúng đi vào bơm. Tuy nhiên, nếu bộ lọc bị bẩn hoặc tắc thì chính nó lại trở thành điểm gây cản trở dòng chảy.

Có thể hình dung:

Bộ lọc bẩn → trở lực tăng → lượng môi chất cấp tới bơm giảm → lưu lượng bơm giảm → điều kiện hút xấu đi.

Tài liệu LIGAO lưu ý khi sử dụng bộ lọc phía hút phải xem xét tổn thất áp suất của bộ lọc tại lưu lượng thực tế.

Vì vậy, lựa chọn và bảo dưỡng bộ lọc cần cân bằng hai mục tiêu:

Giữ được dị vật nhưng vẫn đảm bảo môi chất được cấp đầy đủ tới bơm.

Bộ lọc phải bảo vệ bơm, không được trở thành nguyên nhân làm bơm thiếu môi chất.

Lỗi 8: Để đường ống tác động lực lên đầu bơm

Đây là lỗi lắp đặt nhưng thường chỉ bộc lộ hậu quả sau một thời gian vận hành.

Tài liệu LIGAO yêu cầu các đường ống phải được đỡ độc lập bằng giá đỡ hoặc bệ đỡ, không để trọng lượng đường ống truyền trực tiếp vào bơm.

Một lỗi thường gặp là tuyến ống bị lệch nhưng người lắp sử dụng mặt bích và bulông để cưỡng ép kéo đường ống vào đúng vị trí đầu bơm.

Khi đó:

Đường ống bị cưỡng ép → lực truyền vào thân bơm → có thể gây sai lệch → tăng tải và tăng mài mòn các bộ phận liên quan.

Với đường ống chịu giãn nở nhiệt hoặc rung động, LIGAO cũng đề cập sử dụng giải pháp phù hợp để hạn chế lực truyền vào bơm.

Nguyên tắc rất dễ nhớ:

Đường ống phải tự chịu trọng lượng của chính nó, không bắt máy bơm chịu thay.

Lỗi 9: Bơm chất quá nhớt nhưng vẫn chạy tốc độ quá cao

Một ưu điểm của bơm cánh khế là khả năng vận chuyển nhiều loại môi chất có độ nhớt cao.

Nhưng “bơm được chất nhớt” không có nghĩa là chất càng đặc càng nên tăng tốc độ bơm.

Thực tế có thể ngược lại.

Khi độ nhớt tăng:

Môi chất chảy chậm hơn → thời gian cần để điền đầy buồng bơm tăng.

Nếu rôto quay quá nhanh so với khả năng cấp liệu:

Buồng bơm mở nhanh → môi chất không kịp điền đầy → lưu lượng thực tế giảm.

Trong bảng xử lý sự cố, LIGAO đề cập khi môi chất có độ nhớt quá cao để vận chuyển, có thể cần giảm tốc độ hoặc lựa chọn rôto có khả năng vận chuyển lớn hơn.

Ngoài ra, với chất nhớt, hãng khuyến nghị tạo điều kiện cấp liệu thuận lợi phía hút, chẳng hạn bố trí bồn ở vị trí cao hơn.

Vì vậy:

Với chất nhớt, tăng tốc độ chưa chắc làm tăng hiệu quả. Quan trọng là môi chất phải kịp điền đầy buồng bơm.

Lỗi 10: Không kiểm tra dầu bôi trơn hộp truyền động

Ngoài cụm đầu bơm, hệ thống bánh răng và ổ trục cũng cần được bôi trơn đúng yêu cầu.

Theo tài liệu LIGAO, cần kiểm tra dầu trước khi sử dụng. Lần thay dầu đầu tiên được khuyến nghị sau khoảng 150 giờ vận hành.

Sau đó, thời gian thay dầu khoảng 6 tháng đến 1 năm, tùy thuộc vào điều kiện làm việc thực tế.

Không nên hiểu đây là một lịch thay dầu cứng nhắc cho mọi hệ thống. Môi trường, thời gian vận hành, tải và điều kiện sử dụng có thể ảnh hưởng tới chu kỳ bảo dưỡng.

Điều quan trọng là không được vận hành theo kiểu:

“Bơm vẫn chạy thì chưa cần kiểm tra dầu.”

Dầu bôi trơn là một phần của công tác bảo dưỡng phòng ngừa, không phải chỉ kiểm tra sau khi bộ truyền động đã xuất hiện tiếng kêu hoặc hư hỏng.

Lỗi 11: Tự ý thay vòng đệm điều chỉnh rôto

Đây là chi tiết kỹ thuật mà người vận hành rất dễ bỏ qua.

Trong kết cấu LIGAO RT có vòng đệm điều chỉnh rôto. Độ dày của vòng đệm liên quan tới việc điều chỉnh khe hở giữa rôto và thân bơm.

Theo tài liệu LIGAO, bộ phận này đã được điều chỉnh trước khi bơm xuất xưởng và không nên tự ý thay thế.

Nếu vòng đệm bị mất hoặc hư hỏng, cần liên hệ nhà sản xuất hoặc đơn vị kỹ thuật phù hợp.

Không nên nghĩ:

“Chỉ là một vòng đệm nên thay loại có kích thước gần giống cũng được.”

Bởi vì:

Độ dày vòng đệm thay đổi → vị trí rôto thay đổi → khe hở làm việc có thể thay đổi.

Với bơm rôto, khe hở là một thông số cơ khí quan trọng.

Lỗi 12: Phớt cơ khí đã rò nhưng vẫn tiếp tục vận hành

Phớt cơ khí có nhiệm vụ làm kín tại vị trí trục đi qua thân bơm.

Nếu phát hiện môi chất rò tại khu vực phớt, không nên chỉ lau sạch rồi tiếp tục cho bơm chạy dài hạn mà không kiểm tra nguyên nhân.

Cần xem xét:

• Bơm có từng chạy khô không?
• Phớt có dấu hiệu tổn thương không?
• Gioăng làm kín có vấn đề không?
• Môi chất có phù hợp với vật liệu làm kín không?
• Điều kiện vận hành có bất thường không?

Tài liệu LIGAO hướng dẫn kiểm tra bề mặt phớt và thay thế khi có các tổn thương nghiêm trọng.

Rò phớt là dấu hiệu cần tìm nguyên nhân, không chỉ là vấn đề cần lau sạch.

Nếu chỉ xử lý phần môi chất rò ra ngoài mà không xử lý nguyên nhân phía trong, sự cố có thể tiếp tục phát triển.

Lỗi 13: Đảo chiều bơm mà không kiểm tra toàn bộ hệ thống

LIGAO RT có khả năng quay thuận và quay ngược.

Tuy nhiên:

Bơm đảo chiều được không có nghĩa toàn bộ hệ thống đảo chiều được.

Khi đổi chiều quay, hướng vận chuyển môi chất thay đổi. Phía hút và phía đẩy cũng đổi vai trò.

Nếu hệ thống có van một chiều, van này có thể chặn hướng dòng mới.

Nếu van an toàn chỉ được bố trí để bảo vệ một phía, chức năng bảo vệ quá áp theo chiều mới cần được đánh giá lại.

Đường đẩy cũ khi trở thành đường hút mới cũng chưa chắc đáp ứng yêu cầu về chiều dài, trở lực, độ kín và điều kiện cấp liệu.

Vì vậy, trước khi đảo chiều cần kiểm tra:

Van một chiều → van an toàn → đường hút mới → bộ lọc → đường ống → thiết bị phía trước và phía sau → bộ truyền động.

Nội dung này được phân tích chi tiết trong bài Bơm cánh khế có thể chạy đảo chiều không?

Lỗi 14: Không kiểm tra hệ thống trước khi khởi động

Nhiều sự cố hoàn toàn có thể phòng tránh ngay trước khi nhấn nút khởi động.

Theo hướng dẫn của LIGAO, trước khi vận hành cần kiểm tra tình trạng bơm và đường ống, các kết nối, dầu bôi trơn, trạng thái van, chiều quay và đảm bảo bơm không chạy khô.

Một quy trình kiểm tra đơn giản nên bao gồm:

Bồn có chất → van hút mở → đường hút thông thoáng → bộ lọc sạch → bơm có môi chất → van đẩy mở → đường đẩy thông thoáng → dầu bôi trơn đạt yêu cầu → chiều quay đúng → hệ thống sẵn sàng.

Đặc biệt, đừng chỉ nhìn động cơ và nghĩ:

“Động cơ quay được nghĩa là hệ thống đã sẵn sàng.”

Bơm có thể quay trong khi đường hút không có chất hoặc đường đẩy đang bị khóa. Đây chính là hai tình huống có thể dẫn tới những sự cố nghiêm trọng.

Bảng tổng hợp những lỗi vận hành bơm cánh khế thường gặp

Điểm quan trọng của bảng trên là một hiện tượng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Vì vậy, khi bơm xảy ra sự cố cần kiểm tra theo hệ thống thay vì vội vàng thay một bộ phận.

10 điểm cần kiểm tra trước khi khởi động bơm cánh khế

Trước mỗi lần khởi động, người vận hành nên hình thành thói quen kiểm tra: bồn có đủ môi chất; van đầu hút đã mở; van đầu đẩy đã mở; bộ lọc sạch; đường hút thông thoáng; các mối nối kín; dầu bôi trơn đạt yêu cầu; chiều quay đúng; đường đẩy không bị tắc; hệ thống bảo vệ quá áp ở trạng thái sẵn sàng.

Đặc biệt với bơm vừa lắp đặt, vừa bảo dưỡng hoặc vừa tháo đường ống, việc kiểm tra càng quan trọng.

Có thể ghi nhớ bằng một chuỗi đơn giản:

Có chất → thông đường hút → mở van → kiểm tra dầu → kiểm tra chiều quay → thông đường đẩy → mới khởi động.

Câu hỏi thường gặp về lỗi vận hành bơm cánh khế

Lỗi nào dễ làm hỏng phớt bơm cánh khế?

Chạy khô là lỗi được LIGAO cảnh báo trực tiếp vì có thể làm hỏng phớt cơ khí.

Do đó, trước khi khởi động phải đảm bảo bơm thực sự được cấp môi chất, không chỉ kiểm tra rằng trong bồn vẫn còn chất.

Có được khóa van đầu đẩy khi bơm đang chạy không?

Không nên.

Bơm cánh khế là bơm thể tích. Khi rôto vẫn quay nhưng đường đẩy bị chặn, bơm vẫn tiếp tục dịch chuyển môi chất và áp suất phía đẩy có thể tăng.

Có thể đóng bớt van đầu đẩy để giảm lưu lượng không?

Không nên coi đây là phương pháp điều chỉnh lưu lượng thông thường.

Đóng bớt van làm tăng trở lực phía đẩy và có thể làm áp suất tăng. Khi cần thay đổi lưu lượng cần xem xét phương án phù hợp với cấu hình bơm và bộ truyền động.

Tại sao bơm hút yếu dù trong bồn vẫn còn chất?

Cần kiểm tra toàn bộ phía hút, bao gồm van hút, bộ lọc, độ kín của các mối nối, đường kính và chiều dài đường ống, số lượng co tê, vị trí bơm và độ nhớt của môi chất.

Có chất trong bồn không đồng nghĩa có đủ chất tại đầu hút bơm.

Chất càng nhớt có phải càng nên tăng tốc độ bơm?

Không.

Nếu môi chất quá nhớt, tốc độ quá cao có thể khiến môi chất không kịp điền đầy buồng bơm. Trong hướng dẫn xử lý sự cố, LIGAO có đề cập giải pháp giảm tốc độ khi môi chất quá nhớt để vận chuyển.

Bơm LIGAO RT có được chạy đảo chiều không?

Bản thân bơm LIGAO RT có khả năng quay thuận và quay ngược. Tuy nhiên, trước khi đảo chiều cần kiểm tra toàn bộ hệ thống, đặc biệt là van một chiều, bảo vệ quá áp, đường hút mới và các thiết bị liên quan.

Kết luận – Bơm bền bắt đầu từ vận hành đúng

Nhiều lỗi vận hành bơm cánh khế bắt đầu từ những thao tác rất đơn giản: quên mở van, để bồn hết chất, không vệ sinh bộ lọc, thu nhỏ đường hút, chạy chất quá nhớt ở tốc độ không phù hợp hoặc bỏ qua việc kiểm tra dầu bôi trơn.

Muốn bơm cánh khế LIGAO RT vận hành ổn định và bền bỉ, cần kiểm soát toàn bộ chuỗi:

Chọn đúng bơm → lắp đặt đúng → kiểm tra trước khởi động → đảm bảo đủ môi chất → đường hút thông thoáng → đầu đẩy không bị khóa → bảo vệ quá áp → bôi trơn đúng → bảo dưỡng định kỳ.

Điều quan trọng là khi bơm xảy ra sự cố, không nên chỉ nhìn vào máy bơm. Hãy kiểm tra cả môi chất, đường hút, đường đẩy, van, tốc độ, điều kiện vận hành và thiết bị phía trước – phía sau.

Nhiều hư hỏng của bơm cánh khế có thể bắt đầu từ một lỗi vận hành rất nhỏ. Phát hiện và loại bỏ nguyên nhân từ sớm luôn tốt hơn sửa chữa sau khi bơm đã hư hỏng.

Khách hàng gặp tình trạng bơm cánh khế hút yếu, không đạt lưu lượng, rò phớt, tiếng ồn, nhiệt bất thường hoặc thường xuyên xảy ra sự cố có thể cung cấp cho VIMEX: model bơm, môi chất, độ nhớt, nhiệt độ, lưu lượng, áp suất, tốc độ, sơ đồ đường ống, hình ảnh hoặc video hệ thống và mô tả hiện tượng thực tế để kỹ thuật hỗ trợ phân tích nguyên nhân.

VIMEX – Niềm tin của đối tác.