Câu hỏi thường gặp
Một bơm thùng phuy dùng cho nhiều hóa chất được không?
Câu hỏi
Một bơm thùng phuy đang sử dụng cho hóa chất A có thể mang sang bơm hóa chất B, C hoặc nhiều loại hóa chất khác nhau không? Nếu vệ sinh bơm sau mỗi lần sử dụng thì có dùng chung được không?
Trả lời
Có thể trong một số trường hợp, nhưng không nên tự ý dùng một bơm thùng phuy cho nhiều loại hóa chất nếu chưa kiểm tra đầy đủ điều kiện kỹ thuật.
Một chiếc bơm có vật liệu phù hợp với hóa chất A không có nghĩa tự động phù hợp với hóa chất B. Và ngay cả khi vật liệu bơm đều tương thích với cả hai hóa chất, vẫn còn những vấn đề khác cần xem xét như phản ứng giữa hóa chất tồn dư, nhiễm chéo và phương pháp vệ sinh bơm.
Do đó, trước khi chuyển một bơm thùng phuy từ hóa chất này sang hóa chất khác, nên kiểm tra theo nguyên tắc:
HÓA CHẤT MỚI
↓
VẬT LIỆU BƠM CÓ TƯƠNG THÍCH?
↓
HÓA CHẤT MỚI CÓ THỂ TIẾP XÚC VỚI HÓA CHẤT CŨ?
↓
CÓ NGUY CƠ NHIỄM CHÉO?
↓
CÓ PHƯƠNG PHÁP VỆ SINH PHÙ HỢP?
↓
MỚI QUYẾT ĐỊNH CÓ DÙNG CHUNG BƠM HAY KHÔNG
Bơm được cả hai hóa chất chưa chắc đã có nghĩa là nên dùng chung một bơm.
Một bơm thùng phuy có thể bơm nhiều loại hóa chất không?
Về mặt kỹ thuật, dùng một bơm thùng phuy cho nhiều loại hóa chất là điều có thể cân nhắc trong một số ứng dụng.
Tuy nhiên, không nên suy luận:
BƠM ĐƯỢC HÓA CHẤT A
↓
BƠM ĐƯỢC HÓA CHẤT B
↓
BƠM ĐƯỢC HÓA CHẤT C
Mỗi lần thay đổi môi chất nên được coi như một điều kiện làm việc mới cần kiểm tra lại.
Ví dụ, một bơm ban đầu được lựa chọn cho hóa chất A dựa trên tên hóa chất, nồng độ và nhiệt độ cụ thể. Sau đó nhà máy muốn dùng chính chiếc bơm đó cho hóa chất B.
Trước khi sử dụng, cần trả lời ít nhất 3 câu hỏi:
- Vật liệu của bơm có tương thích với hóa chất B không?
- Hóa chất B có được phép tiếp xúc với lượng hóa chất A còn tồn dư trong bơm không?
- Một lượng nhỏ hóa chất A lẫn sang hóa chất B có ảnh hưởng đến sản phẩm hoặc quy trình không?
Nếu chưa trả lời được những câu hỏi này thì chưa nên chuyển bơm sang môi chất mới.
Điều kiện 1: Vật liệu bơm có chịu được tất cả hóa chất không?
Đây là bước đầu tiên.
Bơm thùng phuy không chỉ có một loại vật liệu. Tùy thiết kế, các bộ phận tiếp xúc môi chất có thể gồm:
- Ống bơm.
- Trục.
- Cánh bơm hoặc rotor.
- Cụm thủy lực.
- Bạc hoặc ống lót.
- Gioăng.
- O-ring.
- Các chi tiết làm kín.
- Đầu ra và các bộ phận tiếp xúc hóa chất khác.
Vì vậy, không nên chỉ kiểm tra:
“Ống bơm bằng PP hay inox?”
mà cần kiểm tra toàn bộ vật liệu tiếp xúc với hóa chất.
Ví dụ:
ỐNG BƠM TƯƠNG THÍCH
+
O-RING KHÔNG TƯƠNG THÍCH
↓
O-RING SUY GIẢM
↓
MẤT KHẢ NĂNG LÀM KÍN / RÒ RỈ
Nếu muốn chuyển từ hóa chất A sang hóa chất B, cần kiểm tra lại khả năng tương thích của tất cả các vật liệu liên quan với hóa chất B ở nồng độ và nhiệt độ thực tế.
Đây cũng là lý do trước khi lựa chọn bơm, khách hàng nên kiểm tra khả năng tương thích hóa chất thay vì chỉ căn cứ vào lưu lượng và cột áp.
Tại sao cần kiểm tra khả năng tương thích hóa chất trước khi chọn bơm thùng phuy?
Điều kiện 2: Hóa chất mới có thể tiếp xúc với hóa chất cũ không?
Đây là vấn đề quan trọng nhưng rất dễ bị bỏ qua.
Sau khi bơm xong hóa chất A, việc lấy bơm ra khỏi thùng không đồng nghĩa toàn bộ hóa chất A đã biến mất khỏi bơm.
Một lượng môi chất có thể còn tồn dư tại các vị trí bên trong bơm.
Nếu ngay sau đó đưa bơm sang thùng chứa hóa chất B:
HÓA CHẤT A CÒN DƯ
+
HÓA CHẤT B
↓
CÓ THỂ XẢY RA TƯƠNG TÁC KHÔNG MONG MUỐN
Mức độ rủi ro phụ thuộc vào hai môi chất cụ thể.
Vì vậy, trước khi dùng chung bơm cần xác định hai hóa chất có được phép tiếp xúc với nhau hay không, thay vì chỉ kiểm tra xem từng hóa chất riêng lẻ có ăn mòn bơm hay không.
Điều kiện 3: Không phản ứng hóa học vẫn có thể bị nhiễm chéo
Giả sử:
- Hóa chất A phù hợp với vật liệu bơm.
- Hóa chất B cũng phù hợp với vật liệu bơm.
- A và B không tạo ra phản ứng nguy hiểm khi có lượng tồn dư nhỏ.
Như vậy đã đủ để sử dụng chung bơm chưa?
Chưa chắc.
Vẫn còn một vấn đề rất quan trọng: nhiễm chéo hóa chất.
Sau khi bơm A, một lượng nhỏ A còn lại trong bơm có thể được đưa sang thùng B trong lần vận hành tiếp theo.
Quá trình có thể là:
BƠM HÓA CHẤT A
↓
A CÒN TỒN DƯ TRONG BƠM
↓
CHUYỂN BƠM SANG HÓA CHẤT B
↓
LƯỢNG A CÒN LẠI ĐI VÀO B
↓
NHIỄM CHÉO
Trong một số ứng dụng, lượng nhiễm chéo rất nhỏ có thể vẫn không được chấp nhận vì nó có khả năng ảnh hưởng đến:
- Độ tinh khiết của hóa chất.
- Công thức sản xuất.
- Chất lượng sản phẩm.
- Quy trình công nghệ.
- Chất lượng của mẻ sản xuất tiếp theo.
Do đó:
Không phản ứng hóa học chưa có nghĩa là có thể dùng chung bơm.
Vệ sinh bơm trước khi chuyển hóa chất có giải quyết được vấn đề không?
Vệ sinh bơm là một bước quan trọng nếu muốn chuyển thiết bị từ môi chất này sang môi chất khác.
Nhưng có một sai lầm cần tránh:
Không nên mặc định cứ rửa bơm bằng nước là sạch và có thể chuyển sang hóa chất tiếp theo.
Dung dịch vệ sinh cần được lựa chọn phù hợp với:
- Hóa chất vừa bơm.
- Vật liệu của bơm.
- Quy trình vệ sinh của nhà máy.
- Hóa chất sẽ sử dụng tiếp theo.
Đặc biệt, dung dịch vệ sinh không được tạo ra điều kiện không phù hợp khi tiếp xúc với hóa chất còn tồn dư và không được gây ảnh hưởng đến vật liệu bơm.
Trong một số trường hợp, nước có thể phù hợp để vệ sinh. Trong trường hợp khác, nước có thể không phải lựa chọn thích hợp.
Vì vậy cần kiểm tra trước khi vệ sinh.
Có nên dùng nước để vệ sinh bơm thùng phuy sau khi bơm hóa chất?
Khi nào có thể cân nhắc dùng chung một bơm thùng phuy?
Có thể cân nhắc dùng một bơm thùng phuy cho nhiều loại hóa chất khi đã đánh giá được các yếu tố chính sau:
- Vật liệu bơm tương thích với tất cả môi chất dự kiến sử dụng.
- Nồng độ và nhiệt độ đều nằm trong điều kiện phù hợp với vật liệu.
- Hóa chất cũ và hóa chất mới không tạo ra nguy cơ không chấp nhận được khi có lượng tồn dư.
- Quy trình cho phép mức nhiễm chéo có thể xảy ra.
- Có phương pháp vệ sinh phù hợp.
- Có thể thực hiện quy trình làm sạch theo yêu cầu của nhà máy.
- Tài liệu kỹ thuật của bơm không có giới hạn ngăn cản việc sử dụng đó.
Ngay cả khi đáp ứng những điều kiện trên cũng không nên hiểu là “an toàn 100%”.
Mỗi ứng dụng vẫn cần được đánh giá dựa trên môi chất và điều kiện vận hành thực tế.
Khi nào nên dùng một bơm riêng cho từng hóa chất?
Trong nhiều hệ thống, phương án đơn giản hơn là:
HÓA CHẤT A → BƠM A
HÓA CHẤT B → BƠM B
HÓA CHẤT C → BƠM C
Đặc biệt nên cân nhắc bơm riêng khi:
- Không được phép nhiễm chéo.
- Hóa chất có yêu cầu cao về độ tinh khiết.
- Các môi chất không được phép tiếp xúc với nhau.
- Việc vệ sinh bơm khó kiểm soát.
- Vật liệu yêu cầu cho từng hóa chất khác nhau.
- Hóa chất được sử dụng thường xuyên.
- Rủi ro do nhiễm chéo lớn hơn chi phí đầu tư thêm bơm.
Một bơm riêng cho từng hóa chất còn có lợi thế về quản lý vận hành.
Người vận hành có thể đánh dấu rõ:
BƠM SỐ 1 – CHỈ DÙNG CHO A
BƠM SỐ 2 – CHỈ DÙNG CHO B
Nhờ đó hạn chế nguy cơ lấy nhầm bơm hoặc chuyển nhầm môi chất.
Trong ứng dụng yêu cầu kiểm soát cao, một hóa chất – một bơm riêng thường là phương án dễ quản lý hơn.
Dùng chung bơm cho nhiều hóa chất có thể ảnh hưởng đến bảo hành không?
Đây cũng là vấn đề khách hàng cần lưu ý.
Giả sử bơm ban đầu được lựa chọn dựa trên:
HÓA CHẤT A + NỒNG ĐỘ A + NHIỆT ĐỘ A
Sau một thời gian, bơm được sử dụng thêm cho B, C và các môi chất khác.
Nếu bơm sau đó xuất hiện dấu hiệu ăn mòn, nhà sản xuất có thể gặp khó khăn trong việc xác định đầy đủ lịch sử môi chất mà thiết bị đã tiếp xúc:
BƠM ĐÃ BƠM CHẤT GÌ?
↓
NỒNG ĐỘ BAO NHIÊU?
↓
NHIỆT ĐỘ THẾ NÀO?
↓
CÓ PHA TRỘN/TỒN DƯ KHÔNG?
↓
MÔI CHẤT NÀO ĐÃ TÁC ĐỘNG ĐẾN VẬT LIỆU?
Đây là lý do việc sử dụng bơm ngoài điều kiện ban đầu cần được xem xét cẩn thận.
Hư hỏng do hóa chất tấn công vật liệu thường được xem xét khác với lỗi chế tạo và có thể nằm ngoài phạm vi bảo hành, tùy chính sách cụ thể của từng nhà sản xuất.
Tại sao bơm bị ăn mòn hóa chất thường không được nhà sản xuất bảo hành?
10 bước cần kiểm tra trước khi chuyển bơm sang hóa chất khác
Trước khi lấy một bơm đang sử dụng cho hóa chất A để chuyển sang hóa chất B, nên thực hiện:
- Xác định chính xác hóa chất mới.
- Xác định nồng độ.
- Xác định nhiệt độ.
- Xác định thành phần/hỗn hợp nếu có.
- Kiểm tra Chemical Compatibility/Resistance Chart phù hợp.
- Kiểm tra các vật liệu tiếp xúc môi chất của bơm.
- Đánh giá khả năng tiếp xúc giữa hóa chất cũ và hóa chất mới.
- Đánh giá nguy cơ nhiễm chéo.
- Xác định phương pháp vệ sinh phù hợp.
- Chỉ sử dụng khi đã đánh giá điều kiện là phù hợp.
Không nên bỏ qua quy trình trên chỉ vì:
“Bơm trước vẫn chạy tốt.”
Bởi vì bơm chạy được về mặt cơ học và bơm phù hợp về mặt hóa học là hai vấn đề khác nhau.
Kết luận: Có nên dùng một bơm thùng phuy cho nhiều loại hóa chất?
Có thể trong một số trường hợp, nhưng không nên mặc định một bơm thùng phuy có thể dùng chung cho nhiều hóa chất.
Trước khi chuyển sang môi chất mới cần kiểm tra:
VẬT LIỆU
+
HÓA CHẤT
+
NỒNG ĐỘ
+
NHIỆT ĐỘ
+
NGUY CƠ TƯƠNG TÁC
+
NHIỄM CHÉO
+
PHƯƠNG PHÁP VỆ SINH
Đặc biệt cần ghi nhớ:
Bơm được cả hai hóa chất chưa chắc đã có nghĩa là nên dùng chung một bơm.
Không phản ứng hóa học chưa chắc đã không có vấn đề nhiễm chéo.
Nếu không chắc chắn về khả năng tương thích, khả năng làm sạch hoặc yêu cầu kiểm soát nhiễm chéo, sử dụng bơm riêng cho từng môi chất thường là phương án dễ kiểm soát hơn.
Khi khách hàng đang có một bơm thùng phuy và muốn chuyển sang sử dụng cho hóa chất khác, có thể cung cấp cho VIMEX:
Model bơm + vật liệu bơm + hóa chất đang sử dụng + hóa chất mới + nồng độ + nhiệt độ + thành phần/hỗn hợp + SDS nếu có.
Kỹ thuật VIMEX sẽ dựa trên thông tin được cung cấp và tài liệu kỹ thuật để hỗ trợ kiểm tra khả năng tương thích trước khi sử dụng.
